Tiền tạm ứng án phí là khoản phải nộp trước khi toà thụ lý vụ án, và không nộp đúng hạn là một trong các lý do bị trả lại đơn khởi kiện. Với vụ tranh chấp giá trị lớn, đây cũng là rào cản tài chính thật.
Văn bản quy định: Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí toà án.
Hai loại vụ án
| Loại | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Không có giá ngạch | Yêu cầu không phải là một số tiền hoặc không xác định được giá trị tài sản tranh chấp | Ly hôn không tranh chấp tài sản; yêu cầu chấm dứt hành vi; tranh chấp về quyền nuôi con |
| Có giá ngạch | Yêu cầu là một số tiền hoặc tài sản có thể xác định được bằng số tiền | Đòi nợ; tranh chấp hợp đồng có giá trị; chia tài sản |
Án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch
| Loại vụ án | Mức |
|---|---|
| Dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động | 300.000 đồng |
| Kinh doanh, thương mại | 3.000.000 đồng |
Mức tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án không có giá ngạch bằng đúng mức án phí sơ thẩm không có giá ngạch nêu trên.
Án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch
Tính theo bậc luỹ tiến trên giá trị tài sản có tranh chấp:
| Giá trị tranh chấp | Mức án phí |
|---|---|
| Từ 6.000.000 đồng trở xuống | 300.000 đồng |
| Trên 6.000.000 đến 400.000.000 đồng | 5% giá trị tài sản có tranh chấp |
| Trên 400.000.000 đến 800.000.000 đồng | 20.000.000 đồng + 4% phần vượt quá 400.000.000 đồng |
| Trên 800.000.000 đến 2.000.000.000 đồng | 36.000.000 đồng + 3% phần vượt quá 800.000.000 đồng |
| Trên 2.000.000.000 đến 4.000.000.000 đồng | 72.000.000 đồng + 2% phần vượt quá 2.000.000.000 đồng |
| Trên 4.000.000.000 đồng | 112.000.000 đồng + 0,1% phần vượt quá 4.000.000.000 đồng |
Tạm ứng án phí với vụ án có giá ngạch bằng 50% mức án phí sơ thẩm mà toà án dự tính, nhưng không thấp hơn mức án phí sơ thẩm trong vụ án không có giá ngạch.
Ví dụ tính
Đòi nợ 1 tỷ đồng: án phí dự tính = 36.000.000 + 3% × (1.000.000.000 − 800.000.000) = 36.000.000 + 6.000.000 = 42.000.000 đồng. Tạm ứng = 50% = 21.000.000 đồng, phải nộp trước khi toà thụ lý.
Con số này giải thích vì sao nhiều chủ nợ chần chừ không khởi kiện — và cũng giải thích vì sao việc thương lượng có văn bản xác nhận nợ để làm thời hiệu bắt đầu lại thường là lựa chọn hợp lý hơn trong giai đoạn đầu.
Ai chịu án phí cuối cùng
Nguyên tắc chung: bên thua kiện chịu án phí, tương ứng với phần yêu cầu không được chấp nhận. Người khởi kiện nộp tạm ứng trước, và nếu thắng thì được hoàn lại phần tương ứng, còn bị đơn phải chịu.
Hai lưu ý:
- Thắng một phần thì chia theo phần. Khởi kiện đòi 1 tỷ mà toà chỉ chấp nhận 600 triệu thì án phí được phân bổ tương ứng — đây là lý do không nên khởi kiện với con số phóng đại;
- Trong vụ án ly hôn, nghĩa vụ chịu án phí có quy định riêng.
Các trường hợp miễn, giảm và không phải nộp
Nghị quyết 326 quy định các trường hợp được miễn, được giảm, và không phải nộp án phí, tạm ứng án phí. Nhóm này bao gồm những đối tượng như: người lao động khởi kiện đòi tiền lương, trợ cấp và các quyền lợi lao động; người yêu cầu cấp dưỡng, xin xác định cha mẹ cho con chưa thành niên; trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo theo quy định; và các trường hợp khác.
Người thuộc diện này phải có đơn đề nghị kèm giấy tờ chứng minh nộp cùng đơn khởi kiện, không tự động được áp dụng.
Bốn việc nên làm về án phí
- Tính trước tạm ứng án phí khi cân nhắc khởi kiện, và cộng vào bài toán chi phí bên cạnh chi phí luật sư, thời gian và khả năng thi hành án.
- Cân nhắc kỹ con số yêu cầu. Yêu cầu phóng đại làm tăng tạm ứng phải nộp và làm tăng phần án phí phải chịu nếu không được chấp nhận toàn bộ.
- Nếu thuộc diện miễn giảm, chuẩn bị giấy tờ chứng minh ngay từ đầu và nộp cùng đơn.
- Giữ biên lai — biên lai thu tiền tạm ứng án phí là giấy tờ bắt buộc để toà thụ lý, và cũng là căn cứ để được hoàn lại về sau.
Một điều cần tính cùng
Án phí chỉ là chi phí ở giai đoạn xét xử. Sau khi có bản án còn giai đoạn thi hành án, với chi phí và độ khó riêng. Bản án thắng kiện mà bên phải thi hành không còn tài sản là kết quả không giải quyết được gì — nên việc đánh giá khả năng thi hành nên được làm trước khi nộp tạm ứng án phí, không phải sau khi có bản án.
Hỏi đáp nhanh
Án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch là bao nhiêu?
300.000 đồng với vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động; 3.000.000 đồng với vụ án kinh doanh, thương mại, theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Mức tạm ứng án phí trong vụ án không có giá ngạch bằng đúng mức án phí này.
Tạm ứng án phí với vụ có giá ngạch tính thế nào?
Bằng 50% mức án phí sơ thẩm mà toà án dự tính, nhưng không thấp hơn mức án phí sơ thẩm trong vụ án không có giá ngạch. Ví dụ đòi nợ 1 tỷ đồng, án phí dự tính khoảng 42 triệu đồng thì tạm ứng khoảng 21 triệu đồng, phải nộp trước khi toà thụ lý.
Ai phải chịu án phí cuối cùng?
Nguyên tắc chung là bên thua kiện chịu án phí, tương ứng với phần yêu cầu không được chấp nhận. Người khởi kiện nộp tạm ứng trước và được hoàn lại phần tương ứng nếu thắng. Thắng một phần thì án phí được phân bổ theo phần, nên không nên khởi kiện với con số phóng đại.
Trường hợp nào được miễn án phí?
Nghị quyết 326 quy định các trường hợp được miễn, giảm và không phải nộp, trong đó có người lao động khởi kiện đòi tiền lương và các quyền lợi lao động; người yêu cầu cấp dưỡng, xác định cha mẹ cho con chưa thành niên; trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo theo quy định. Phải có đơn đề nghị kèm giấy tờ chứng minh nộp cùng đơn khởi kiện, không tự động được áp dụng.
Nên tính gì trước khi quyết định khởi kiện?
Ngoài tạm ứng án phí còn chi phí luật sư, thời gian theo đuổi vụ việc, và quan trọng nhất là khả năng thi hành án. Bản án thắng kiện mà bên phải thi hành không còn tài sản thì không giải quyết được gì, nên việc đánh giá khả năng thi hành nên làm trước khi nộp tạm ứng án phí.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.