Câu hỏi đầu tiên của mọi vụ kiện là: nộp đơn ở đâu. Và câu trả lời đã thay đổi hoàn toàn từ 01/7/2025.
Hệ thống toà án nay có ba cấp
Trước đây hệ thống toà án nhân dân được tổ chức theo mô hình bốn cấp. Từ 01/7/2025, Toà án nhân dân cấp cao và Toà án nhân dân cấp huyện đều chấm dứt hoạt động.
| Cấp | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Toà án nhân dân tối cao | 1 | — |
| Toà án nhân dân cấp tỉnh | 34 | Tương ứng 34 tỉnh, thành phố sau sắp xếp |
| Toà án nhân dân khu vực | 355 | Thay thế hoàn toàn toà án nhân dân cấp huyện trước đây |
Cơ sở pháp lý: Luật Tổ chức Toà án nhân dân 2024 và các văn bản triển khai. Thẩm quyền theo lãnh thổ của từng toà án nhân dân khu vực được quy định chi tiết tại phụ lục của Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15.
Điểm mấu chốt: khu vực không trùng đơn vị hành chính
Đây là khác biệt quan trọng nhất so với hệ thống cũ. Toà án nhân dân cấp huyện trước đây gắn với đúng một huyện. Toà án nhân dân khu vực thì mỗi toà có thẩm quyền theo lãnh thổ bao gồm một hoặc nhiều đơn vị hành chính.
Hệ quả thực tế: không thể suy ra toà nào từ tên xã, phường nơi mình ở. Phải tra phụ lục của Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 hoặc hỏi trực tiếp.
Đây cũng là lý do mọi hướng dẫn cũ ghi "nộp đơn tại Toà án nhân dân huyện nơi bị đơn cư trú" đều không dùng được nữa — không phải vì nguyên tắc sai, mà vì cơ quan đó không còn tồn tại.
Xác định toà theo hai lớp
Lớp 1 — Theo cấp
Toà án nhân dân khu vực tiếp nhận thẩm quyền giải quyết, xét xử các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, vụ án hành chính vốn thuộc toà án cấp huyện trước đây.
Toà án nhân dân cấp tỉnh giữ thẩm quyền với các vụ việc thuộc cấp tỉnh theo quy định của pháp luật tố tụng, điển hình là những vụ việc có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, hoặc cần uỷ thác tư pháp cho cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hoặc cho toà án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài.
Nguyên tắc thực dụng: vụ việc thông thường trong nước thì thuộc toà án nhân dân khu vực. Vụ việc có yếu tố nước ngoài thì cần kiểm kỹ hơn.
Lớp 2 — Theo lãnh thổ
Nguyên tắc chung của pháp luật tố tụng dân sự vẫn giữ nguyên:
| Loại tranh chấp | Toà có thẩm quyền |
|---|---|
| Tranh chấp thông thường | Nơi bị đơn cư trú, làm việc, hoặc có trụ sở |
| Tranh chấp về bất động sản | Chỉ toà nơi có bất động sản — đây là thẩm quyền riêng biệt, không thoả thuận khác được |
| Các bên có thoả thuận bằng văn bản | Có thể chọn toà nơi nguyên đơn cư trú, làm việc, có trụ sở, trong các trường hợp luật cho phép |
Quyền lựa chọn của nguyên đơn
Pháp luật tố tụng dân sự cho nguyên đơn quyền lựa chọn toà án trong một số trường hợp, chẳng hạn: không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn; tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh thì có thể kiện tại nơi có chi nhánh; bị đơn có nhiều nơi cư trú, làm việc, trụ sở; và một số trường hợp khác theo quy định.
Quyền này ít được biết nhưng có giá trị thực tế lớn — nó có thể giúp nguyên đơn kiện tại nơi thuận tiện cho mình thay vì phải theo đuổi vụ kiện ở một tỉnh xa.
Ba việc kiểm trước khi nộp đơn
- Tra phụ lục Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 để xác định toà án nhân dân khu vực nào có thẩm quyền với địa bàn liên quan. Nếu không tra được, gọi hỏi toà án nhân dân cấp tỉnh của tỉnh đó.
- Xác định vụ việc có yếu tố nước ngoài không — đây là yếu tố chuyển thẩm quyền lên cấp tỉnh.
- Nếu tranh chấp về bất động sản, xác định toà theo nơi có bất động sản, không theo nơi bị đơn ở. Đây là quy tắc bắt buộc và nộp nhầm là bị trả đơn.
Hệ quả với vụ việc đang giải quyết
Vụ việc đang được toà án cấp huyện thụ lý trước 01/7/2025 được chuyển giao cho toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền tương ứng. Đương sự nên chủ động liên hệ để xác nhận hồ sơ của mình hiện do toà nào giải quyết, thay vì chờ thông báo — đặc biệt với vụ việc đang ở giai đoạn có thời hạn tố tụng.
Về bản án, quyết định đã có hiệu lực do toà án cấp huyện ban hành trước đó: chúng vẫn có giá trị pháp lý và được thi hành bình thường.
Một lưu ý về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
Việc chấm dứt hoạt động của Toà án nhân dân cấp cao làm thay đổi cấu trúc xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Đây là nội dung có nhiều điểm cần đối chiếu trực tiếp với quy định hiện hành, và với vụ việc cụ thể nên tham vấn ý kiến chuyên môn thay vì suy từ mô hình cũ.
Hỏi đáp nhanh
Toà án nhân dân cấp huyện còn không?
Không. Từ 01/7/2025, Toà án nhân dân cấp huyện và Toà án nhân dân cấp cao đều chấm dứt hoạt động. Thay vào đó là hệ thống ba cấp gồm Toà án nhân dân tối cao, 34 Toà án nhân dân cấp tỉnh và 355 Toà án nhân dân khu vực.
Làm sao biết vụ của mình thuộc toà án khu vực nào?
Phải tra phụ lục của Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15, vì mỗi toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ bao gồm một hoặc nhiều đơn vị hành chính — không thể suy ra từ tên xã, phường nơi mình ở như với toà án cấp huyện trước đây.
Tranh chấp đất đai nộp đơn ở toà nào?
Tại toà án nơi có bất động sản. Đây là thẩm quyền riêng biệt theo pháp luật tố tụng dân sự, không phụ thuộc nơi bị đơn cư trú và các bên cũng không thoả thuận khác được. Nộp nhầm toà là bị trả đơn.
Vụ việc nào thuộc toà án cấp tỉnh?
Các vụ việc thuộc thẩm quyền cấp tỉnh theo pháp luật tố tụng, điển hình là vụ việc có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, hoặc cần uỷ thác tư pháp cho cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hay cho toà án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài. Vụ việc thông thường trong nước thuộc toà án nhân dân khu vực.
Vụ đang xử ở toà huyện cũ thì nay ra sao?
Được chuyển giao cho toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền tương ứng. Đương sự nên chủ động liên hệ xác nhận hồ sơ hiện do toà nào giải quyết thay vì chờ thông báo, nhất là với vụ việc đang ở giai đoạn có thời hạn tố tụng. Bản án, quyết định đã có hiệu lực do toà án cấp huyện ban hành trước đó vẫn có giá trị và được thi hành bình thường.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.