Hồ sơ đăng ký thường trú: điều kiện 8m² và những nơi không được đăng ký

Sổ hộ khẩu giấy đã bị bỏ, nhưng đăng ký thường trú thì không — nó vẫn là thủ tục bắt buộc, chỉ khác là kết quả nay được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về cư trú thay vì ghi vào một cuốn sổ. Đây là điểm nhiều người hiểu nhầm sau khi bỏ sổ hộ khẩu.

Ba nhóm trường hợp, ba mức khó khác nhau

Nhóm 1 — Chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình

Trường hợp đơn giản nhất. Công dân có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký thường trú tại chỗ ở đó. Không cần ai đồng ý, không có điều kiện về diện tích.

Hồ sơ: tờ khai thay đổi thông tin cư trú; giấy tờ chứng minh việc sở hữu chỗ ở hợp pháp.

Nhóm 2 — Về ở với người thân

Công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở đó đồng ý, trong các trường hợp theo luật, điển hình là: vợ về ở với chồng, chồng về ở với vợ, con về ở với cha mẹ, cha mẹ về ở với con; và một số quan hệ thân thích khác như người cao tuổi về ở với anh chị em ruột, người khuyết tật, người chưa thành niên về ở với người thân thích.

Hồ sơ: tờ khai thay đổi thông tin cư trú, trong đó ghi rõ ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hoặc người được uỷ quyền — trừ khi đã có văn bản đồng ý riêng; giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân, trừ trường hợp thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.

Nhóm 3 — Thuê, mượn, ở nhờ

Đây là nhóm có thêm điều kiện. Công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ khi đáp ứng cả hai:

• Được chủ sở hữu chỗ ở đồng ý cho đăng ký thường trú tại địa điểm thuê, mượn, ở nhờ; và được chủ hộ đồng ý nếu đăng ký vào cùng hộ;
• Bảo đảm điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, nhưng không thấp hơn 8 m² sàn mỗi người.

Hồ sơ: tờ khai thay đổi thông tin cư trú có ý kiến đồng ý; hợp đồng thuê, mượn, ở nhờ hoặc văn bản về việc cho mượn, cho ở nhờ đã được công chứng hoặc chứng thực theo quy định; giấy tờ chứng minh đủ diện tích tối thiểu.

Mốc 8 m² là sàn của cả nước; từng tỉnh có thể quy định cao hơn. Phải tra nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh nơi định đăng ký, và lưu ý tỉnh sau sáp nhập có thể còn áp dụng quy định của tỉnh cũ theo khu vực.

Những nơi không được đăng ký thường trú

Luật Cư trú liệt kê các địa điểm không được đăng ký thường trú mới, trong đó có:

• Chỗ ở nằm toàn bộ trên đất lấn, chiếm trái phép, hoặc chỗ ở xây dựng trên diện tích đất không đủ điều kiện xây dựng theo quy định;
• Chỗ ở đã có quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
• Chỗ ở là nhà ở mà một phần hoặc toàn bộ diện tích đang có tranh chấp, khiếu nại liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng nhưng chưa được giải quyết;
• Chỗ ở bị tịch thu theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; phương tiện được dùng làm nơi đăng ký thường trú đã bị xoá đăng ký hoặc không có giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật;
• Chỗ ở là nhà ở đã có quyết định phá dỡ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Danh sách này giải thích vì sao một số trường hợp bị từ chối dù người dân đang ở thật và có hợp đồng thuê hợp lệ.

Nơi nộp và thời hạn

Nộp tại công an cấp xã nơi định đăng ký thường trú, hoặc qua Cổng dịch vụ công. Cơ quan đăng ký cư trú kiểm tra hồ sơ, xác minh nếu cần, và cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Về thời hạn phải đăng ký: khi công dân thay đổi chỗ ở và đủ điều kiện đăng ký thường trú tại chỗ ở mới, phải thực hiện đăng ký trong thời hạn theo quy định. Chậm đăng ký có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Bốn lưu ý thực tế

1. Không còn sổ hộ khẩu giấy, nhưng khi cần chứng minh nơi cư trú thì xin giấy xác nhận thông tin về cư trú tại công an cấp xã, hoặc dùng thông tin trên ứng dụng định danh điện tử.
2. Ý kiến đồng ý của chủ nhà là điểm nghẽn thật. Nhiều chủ nhà ngại cho người thuê đăng ký thường trú. Nên thoả thuận rõ ngay khi ký hợp đồng thuê, thay vì phát hiện khi đã dọn vào.
3. Tra quy định về diện tích tối thiểu của tỉnh trước khi ký hợp đồng thuê, nếu mục đích thuê là để đăng ký thường trú.
4. Đăng ký tạm trú là thủ tục khác, dành cho người sinh sống ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên, với điều kiện nhẹ hơn nhiều. Với nhiều nhu cầu thực tế thì tạm trú là đủ.

Hỏi đáp nhanh

Bỏ sổ hộ khẩu rồi có còn phải đăng ký thường trú không?

Vẫn phải. Chỉ có sổ hộ khẩu giấy bị bỏ, còn đăng ký thường trú là thủ tục bắt buộc và kết quả được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về cư trú. Khi cần chứng minh nơi cư trú thì xin giấy xác nhận thông tin về cư trú tại công an cấp xã hoặc dùng thông tin trên ứng dụng định danh điện tử.

Ở nhà thuê có đăng ký thường trú được không?

Được, khi đáp ứng cả hai điều kiện: chủ sở hữu chỗ ở đồng ý cho đăng ký, và chủ hộ đồng ý nếu nhập vào cùng hộ; đồng thời bảo đảm diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định nhưng không thấp hơn 8 m² sàn mỗi người. Hồ sơ cần hợp đồng thuê hoặc văn bản cho mượn, cho ở nhờ theo quy định.

Diện tích tối thiểu để đăng ký thường trú là bao nhiêu?

Không thấp hơn 8 m² sàn mỗi người. Đây là mức sàn chung của cả nước; Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quy định cao hơn, nên phải tra nghị quyết của tỉnh nơi định đăng ký. Lưu ý tỉnh sau sáp nhập có thể còn áp dụng quy định của tỉnh cũ theo từng khu vực.

Vợ về ở với chồng có phải đáp ứng điều kiện diện tích không?

Trường hợp về ở với người thân theo các quan hệ nhân thân luật quy định — vợ về ở với chồng, con về ở với cha mẹ, cha mẹ về ở với con — thuộc nhóm riêng, điều kiện là được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở đồng ý. Điều kiện về diện tích tối thiểu áp dụng cho nhóm thuê, mượn, ở nhờ.

Vì sao có nhà ở thật, có hợp đồng thuê hợp lệ mà vẫn bị từ chối đăng ký thường trú?

Có thể chỗ ở đó thuộc danh sách địa điểm không được đăng ký thường trú: nằm toàn bộ trên đất lấn chiếm trái phép, đã có quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường, đang có tranh chấp về quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng chưa được giải quyết, đã bị tịch thu, hoặc đã có quyết định phá dỡ.