Hồ sơ phòng cháy chữa cháy: thẩm duyệt thiết kế và nghiệm thu

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024, gồm 08 chương, 55 điều, có hiệu lực thi hành từ 01/7/2025. Luật quy định về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; lực lượng, phương tiện, bảo đảm điều kiện hoạt động và quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân liên quan.

Với doanh nghiệp, hai thủ tục quan trọng nhất là thẩm duyệt thiết kế và nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy. Và điều quan trọng nhất cần nắm là thứ tự — vì phần lớn rắc rối đắt tiền đều xuất phát từ việc làm sai thứ tự.

Thứ tự bắt buộc

Bước 1 là bước rẻ nhất và bị bỏ qua nhiều nhất. Chi phí của việc bỏ qua nó không phải tiền phạt, mà là phải đập ra làm lại: công trình xây xong mới phát hiện thuộc diện phải thẩm duyệt, thiết kế không đạt yêu cầu về lối thoát nạn, khoang cháy, hệ thống chữa cháy — sửa vào lúc đó tốn gấp nhiều lần so với thiết kế đúng từ đầu.

Ai thuộc diện thẩm duyệt thiết kế

Danh mục dự án, công trình thuộc diện thẩm duyệt thiết kế về phòng cháy chữa cháy được quy định trong văn bản hướng dẫn thi hành luật, và được xác định theo các tiêu chí như: loại hình công trình, quy mô về diện tích, chiều cao, số tầng, khối tích, số người tập trung, và tính chất nguy hiểm cháy nổ của hoạt động.

Vì danh mục này thay đổi theo văn bản hướng dẫn qua các thời kỳ, không nên dựa vào trí nhớ hoặc vào một bảng tổng hợp lưu từ trước. Cách kiểm đúng là đối chiếu danh mục tại văn bản đang có hiệu lực, hoặc hỏi trực tiếp cơ quan có thẩm quyền về PCCC tại địa phương trước khi bắt đầu thiết kế.

Nhóm dễ bị bất ngờ nhất là các cơ sở chuyển đổi công năng: nhà ở chuyển thành nhà nghỉ, kho chuyển thành xưởng, mặt bằng bán lẻ chuyển thành quán karaoke. Công năng mới có thể đưa công trình vào diện phải thẩm duyệt trong khi công trình cũ không thuộc diện đó.

Hồ sơ thẩm duyệt thiết kế

Thành phần cơ bản gồm:

• Văn bản đề nghị thẩm duyệt thiết kế về PCCC;
• Giấy tờ pháp lý của dự án, công trình: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ tương đương, văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư nếu có;
• Hồ sơ thiết kế về PCCC, gồm thuyết minh và bản vẽ do đơn vị có đủ điều kiện năng lực lập;
• Các tài liệu khác theo yêu cầu tương ứng với loại hình công trình.

Yêu cầu về đơn vị thiết kế có đủ điều kiện năng lực là yêu cầu thực chất: hồ sơ do đơn vị không đủ điều kiện lập sẽ không được chấp nhận, và đây là lỗi khiến chủ đầu tư mất trọn thời gian chờ.

Nghiệm thu

Sau khi thi công xong theo thiết kế đã được thẩm duyệt, công trình phải được nghiệm thu về PCCC trước khi đưa vào sử dụng.

Ba lỗi phổ biến ở khâu này:

1. Thi công lệch so với thiết kế đã thẩm duyệt. Đổi vị trí vách ngăn, bỏ bớt đầu phun, thay thiết bị bằng loại khác — mọi thay đổi so với thiết kế đã duyệt đều phải được xử lý đúng quy trình, không thể tự ý.
2. Thiết bị không có tài liệu chứng minh về kiểm định, chứng nhận phù hợp theo quy định.
3. Đưa vào sử dụng trước khi nghiệm thu. Đây là vi phạm và cũng là tình huống rất phổ biến do áp lực khai trương — cơ sở đã bán hàng, đã đón khách trong khi chưa hoàn tất nghiệm thu.

Nghĩa vụ duy trì trong quá trình hoạt động

Nghiệm thu xong không phải là hết. Cơ sở phải duy trì các điều kiện an toàn PCCC, trong đó có những việc lặp lại định kỳ:

• Kiểm tra, bảo dưỡng phương tiện, hệ thống PCCC theo quy định — bình chữa cháy còn hạn, hệ thống báo cháy hoạt động, máy bơm chạy được;
• Giữ thông thoáng lối thoát nạn. Đây là vi phạm phổ biến nhất khi kiểm tra thực tế: lối thoát bị chất hàng, cửa thoát nạn bị khoá, biển chỉ dẫn bị che khuất;
• Xây dựng và thực tập phương án chữa cháy, tổ chức lực lượng PCCC cơ sở theo quy định;
• Huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho các đối tượng theo quy định.

Về lối thoát nạn, cần nói thẳng: khoá cửa thoát hiểm vì sợ mất trộm là hành vi vừa vi phạm vừa là nguyên nhân trực tiếp gây thương vong trong hầu hết các vụ cháy có người chết ở cơ sở kinh doanh. Nếu lo mất tài sản, cách xử lý là dùng loại khoá thoát hiểm mở được từ bên trong, không phải khoá cứng.

Ba việc nên làm trước khi ký hợp đồng thuê mặt bằng

1. Hỏi chủ mặt bằng về hồ sơ PCCC của công trình: đã được thẩm duyệt và nghiệm thu chưa, hồ sơ có bản sao không.
2. Xác định công năng mình định dùng có làm thay đổi diện thẩm duyệt so với công năng hiện tại không.
3. Đưa vào hợp đồng thuê trách nhiệm của mỗi bên đối với việc bảo đảm điều kiện PCCC và xử lý khi cơ quan yêu cầu khắc phục — đây là điều khoản thường thiếu và gây tranh chấp khi có kiểm tra.

Hỏi đáp nhanh

Luật phòng cháy chữa cháy nào đang có hiệu lực?

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024, gồm 08 chương 55 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025.

Thứ tự làm thủ tục PCCC là gì?

Xác định công trình có thuộc diện thẩm duyệt thiết kế hay không trước khi thiết kế; thẩm duyệt thiết kế trước khi thi công; thi công đúng thiết kế đã thẩm duyệt; nghiệm thu trước khi đưa công trình vào sử dụng; và duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình hoạt động. Thứ tự này không đảo được.

Vì sao bước xác định diện thẩm duyệt lại quan trọng nhất?

Vì đây là bước rẻ nhất nhưng bị bỏ qua nhiều nhất, và chi phí của việc bỏ qua không phải tiền phạt mà là phải đập ra làm lại. Công trình xây xong mới phát hiện thuộc diện phải thẩm duyệt và thiết kế không đạt yêu cầu về lối thoát nạn, khoang cháy, hệ thống chữa cháy thì sửa vào lúc đó tốn gấp nhiều lần.

Chuyển đổi công năng mặt bằng có phải làm lại thủ tục PCCC không?

Có thể. Công năng mới — nhà ở thành nhà nghỉ, kho thành xưởng, mặt bằng bán lẻ thành quán karaoke — có thể đưa công trình vào diện phải thẩm duyệt trong khi công năng cũ không thuộc diện đó. Cần kiểm trước khi cải tạo và trước khi ký hợp đồng thuê.

Khoá cửa thoát hiểm vì sợ mất trộm có được không?

Không. Đây vừa là vi phạm quy định về duy trì điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy, vừa là nguyên nhân trực tiếp gây thương vong trong hầu hết vụ cháy có người chết tại cơ sở kinh doanh. Nếu lo mất tài sản thì dùng loại khoá thoát hiểm mở được từ bên trong.